Moda Sahnesinde Shakespeare’in ‘Fırtına’sı

Moda Sahnesinde Shakespeare’in ‘Fırtına’sı


Ankara Haber Merkezi: Fırtına bugünlerde Kemal Aydoğan’ın ayrıksı ve çağcıl yorumuyla Moda Sahnesinde esiyor. Aydoğan, en trajik öyküleri farklı bir yorumla, grotesk ve sürreel taraflarının altını iyice çizerek, günümüz seyircisine biraz demode ...


nsanlk durumlarn dile getiri gcyle yaklak 400 yldr btn dnya okur ve seyircilerini etkilemeyi srdren efsanevi yazar William Shakespearein (1564-1616), son yllarnda kaleme ald romances diye adlandrlan drtlden, Pericles, Cymbeline ve A Winters Taleden sonraki son oyunu Frtna / The Tempest, ilk kez yazld varsaylan 1611 ylnda sarayda sahnelemi.


Öyküdeki hüzün tad yüzünden komedya, mutlu bittii için tragedya türüne sokulamayan Frtna, hem komik, hem trajik, hem fantastik, mucizevi bir eser. Ksaca özetlersek:


Oyunun balad tarihten 12 yl önce, Milano Dükü Prospero’nun kardei Antonio, Napoli Kral Alonso’nun desteiyle Prospero’nun dükaln gasp eder ve onu küçük kz Miranda’yla bir tekneye koyarak denize brakr. Kzyla ssz bir adaya çkan Prospero, sadk Gonzalo’nun verdii kitaplardan büyü yapmay örenir. Sycorax adl, sonradan ölen kötü ruhlu bir büyücünün, bir çam aacnn yarna hapsettii Ariel adl ‘havams peri’yi kurtararak Sycorax’n hilkat garibesi olu Caliban’ eitmeye çalr. Çirkinlii ve yabanlyla, iflah olmaz, yar insan yar hayvan Caliban, nankörlük ederek Miranda’ya tecavüz etmeye kalknca, Prospero onu kölesi yapar.


Oyun baladnda, büyü gücüyle bir frtna çkartm olan Prospero, Alonso, Antonio, Alonso’nun olu Ferdinand, kardei Sebastian ve öteki lordlarn içinde bulunduu geminin parçalanarak adasnn kysnda karaya vurmasna yol açar.


Frtna kimseyi öldürmez, gemidekilerin hepsi sa salim karaya çkar; ancak yolcular farkl gruplara ayran Prospero, onlar birbirinden habersiz brakr; her grup sadece kendisinin kurtulup dierlerinin öldüüne inanr.


Ariel, tek bana karaya çkan Alonso’nun olu Ferdinand’ Propero’nun maarasna götürür. Burada Miranda’ya ak olan Ferdinand aknn hatrna, Prospero’nun bütün emirlerini yapmaya hazr kölesi olmay kabul eder. Kznn da Ferdinand’ beendiini fark eden Prospero, genç adam ar zorlarken, gizliden gizliye desteklemekte olduu ak için Ferdinand’n duygularn snamaktadr.


Alonso’nun ayya kâhyas Stefano ile soytars Trinculo içki âlemi yaparken Caliban’la karlarlar. Prospero’dan ve onun temsil ettii tüm insanlktan nefret eden Caliban, kendine yeni efendi olarak Stefano’yu seçer. Antonio’nun kkrtmasyla Sebastian, aabeyi Kral Alonso’yu öldürmeyi planlarsa da, Ariel sayesinde planlar suya düer. 
Büyüyle ve Ariel’in yardmyla Kral’la adamlarn akna çeviren Prospero, Miranda ile Ferdinand’n birlemesine raz olduktan sonra intikam planndan vazgeçerek dümanlarn balamaya, tlsml büyücülük asasn da krmaya karar verir. Ariel’i serbest brakr, kimliini açklayarak dükaln geri ister. Memleketine yelken açmadan önce, buruk bir Sonsöz’le seyircilere hitap eder. 


Çok yönlülüüyle Frtna, tiyatro ve sinemada saysz ilginç yorumun konusu oldu. Sinema uyarlamalar arasnda Paul Mazursky’nin John Cassavetes’li romantik ‘Tempest’iyle Peter Greenaway’n John Gielgud’lu eksantrik, soyut ve bol çplakl ‘Prospero’s Books’u öne çkar ama en çarpcs Fred McLeod Wilcox’un1956 tarihli kült bilimkurgu klasii ‘Forbidden Planet / Yasaklanm Gezegen’dir. 2200’lerde uzak bir gezegende geçen ve Shakespeare’i Freud’la buluturan filmde, Walter Pidgeon’un Morbius / Prospero’suna ve Morbius’un imal ettii robot Ariel elik ederler. Gezegende daha önce yaam olanlarn miras eytani güç Caliban ise, Morbius’un cani ‘id’i olarak karmza çkar.


Serdar Bili’in 2010’da KSV Tiyatro Festivali için bir havuzda yönettii, bütün karakterleri Derya Alabora, Candan Ergüder ve Tülay Günal’n canlandrd müzikli enlikli sahneleme dnda bizim tiyatrolarda oyunun genellikle geleneksel yorumlar tercih edildi.


Kemal Aydoan’n ‘Frtna’s


Frtna bugünlerde Kemal Aydoan’n ayrks ve çacl yorumuyla Moda Sahnesinde esiyor. Aydoan, en trajik öyküleri farkl bir yorumla, grotesk ve sürreel taraflarnn altn iyice çizerek, günümüz seyircisine biraz demode gelebilecek metinleri kabul ettirebilen, arada da Shakespeare’in mesajn birebir aktarmay baaran çok özel bir yorumcu. 


Trajiin içerdii komii ortaya çkararak güldürünün en ciddisini yapan Aydoan’n Frtna’s, klasik metinleri kutsal sayan, üzerlerinde oynandnda rahatsz olan kimi izleyiciyi salondan kaçrtacak, benim de dâhil olduum bir çounluk tarafndan da ayakta alklanacak cinsten müthi bir çalma.


Aydoan, Frtna’nn dier Shakespeare oyunlarnda görülmeyen, ‘mekân ve zaman birlii’ kuramna yakn yapsn korumu. Seyircinin ortasna ald, üç kayalktan oluan ssz adann tek mekânnda, metinde de yaklak dört saatte geçmi olaylar, neredeyse gerçek zamanl olarak kurgulam. Ancak, öykünün ana çizgisi korunsa da, farkl bir bak açsyla yorumlanyor.


Frtna’nn bakiisi Prospero, büyünün gücüyle doay dizginlemekle kalmam, kendi doasndaki intikam hrsn, ihtiraslarn da denetlemeyi baararak, kendisine ihanet edenleri affetmeyi baarm bir bilgedir. Aydoan, bu uygar insana sevgi ve saygyla yaklasa da, belli ki asl ilgi oda, ‘medeniyetin’ içinden gelmekle birlikte, insanî kusurlarndan arnamam, her an hrslarna, ihtiraslarna, hayvans güdülerine yenilmeye yatkn dier karakterlerdir.


Bu sebeple Prospero’yu, güzeller güzeli kz Miranda’y ve tüm delikanl uçarlna karn dürüst, akna sadk Ferdinand’ biraz geriye çekerek, dierlerini öne çkaran, eletirel ve politik bir bak yelemi.


Shakespeare’in ikiye ayrd bu karakterlerden ilk grup toplumun ayrcalkl kesiminden gelen seçkin ve eitimli sarayllar takmdr. Sebastian’n, Antonio’nun ya da Alonso’nun cilâsn biraz kazdmzda ihtirasl, ahlaksz, hain kimlikleri hemen ortaya çkar.


Burada Moda Sahnesinin deimez Sahne Tasarmcs Bengi Günay’n bunlar için tasarlad olaanüstü kostümlerden söz etmem gerekiyor. Sahne tasarmn her daim dekor ve kostümden oluan bir bütün olarak yapan Günay bu ‘asaletli’ siyasetçilere 1920’li Chicago gangsterlerinden esinlenen stilize kostümler giydirip ellerine de birer tabanca vererek, sanki bilinçaltlarndaki haydutlar dlarna aksettirmi.


Dier grup ise ayak takmndan ayya, açgözlü, ahlaksz kâhya Stefano ile soytar Trinculo’dan oluur. Medeni düzenin aksaklnn temsilcisi olan ikilinin ahlâkszl, sarayl takmnn içten pazarlkl üçkâtç hainliine göre daha naif, çocuksu, daha bir doaldr. Hayvans doas gerei ‘canavar’ Caliban kendini bu sebeple onlara daha yakn hisseder. Bengi Günay, Caliban’ yar çplak brakp, Stefano’ya sradan bir giysi verip, Trinculo’ya da ‘Alice Harikalar Diyarnda’nn Beyaz Tavannkini anmsatan soytar elbisesini giydirerek sanki bu naif, masals ve çocuksu doalla bir gönderme yapmakta.


Her zaman parlak bir oyuncu yönetmeni olan Kemal Aydoan, Moda Sahnesinin her zamanki kadrosundan farkl olarak, deiik ortamlardan gelen oyuncularla çalmasna karn harika bir takm kurarak ekibinden dört dörtlük bir toplu oyunculuk elde etmi.


Çok sayda filmde ve dizide oynam deneyimli sinema ve TV oyuncusu Hüseyin Avni Danyal, bildiim kadaryla ilk kez stanbul’da sahneye çkyor. Yaln ve sakin Prospero’su çok baarl. Altdan Sonra Tiyatro’dan anmsadm Selen een, patenleri, kendisi görünmeyen ama her eyi gören ve gördüklerini alnndaki video kameradan bizlere de aksettiren bir Ariel olarak kpr kpr, uçucu bir hava kz olmu. Ho sesiyle oyunun müziklerini yapan Berkay Yiitaslan’n arklarn yorumlamas da cabas. Zeynep Tuçe Bayat, periler kadar güzel, heyecan verici bir Miranda. Babas ve Caliban dnda gördüü ilk erkee ak müthi doal ve inandrc. Onu görür görmez vurulan Ferdinand’ canlandran Münircan Cindoruk da öyle. Miranda’ya tecavüze kalkan Caliban’n tersine, ahlaki törelere uyan, Prospero’nun dayatt çileleri olgunlukla kabullenen delikanlnn samimiyet ve dürüstlüünü yanstan smscak bir performans.


Sarayllardan Ziver Armaan Açl, Gonzalo’yu hem dürüstlüün hem saduyunun sesi olarak yorumlarken, Mürsel Yaylal, Alonso’nun hrslaryla olunu kaybetmi olmasnn acs arasnda gidip gelmesini baaryla veriyor. nanç Koçak’n yorumlad Antonio’nun kötücül batan çkarcl ago’yu anmsatyor. Geçen yln ‘Cad Kazan’nn baarl John Proctor’u Kaan Songün, iktidar hrs için aabeyini bile öldürmeye hazr Sebastian’, hainlii kadar Antonio’ya kanmaya yatkn aptalln da öne çkararak baaryla canlandryor.


Geldik oyunun çlgn üçlüsüne. Yaar Bayram Gül’ün nankör, rz düman, eitilse de yola gelmez ucube Caliban’ olaanüstü. ‘Bira Fabrikas’ndan beri hayran olduum Gürsu Gür / Stefano ile, EKP’in ilk dönem ekibinden, ‘Kargalar’n baarl ayakkab boyacs Ertürk Erkek / Trinculo, Hacivat – Karagöz ya da Piekâr – Kavuklu gibi, oyunculuklaryla, beden dilleriyle birbirlerini tamamlayan, kimyalar müthi uyuan parlak bir ikili oluturmu. Aydoan’n metine katt dâhiyane sürprizlerden birincisi bu ikilinin ‘defilesi’. Tabiî ki iki oyuncunun bütün yeteneklerini kullandklar bu defileyi anlatarak sürprizin tadn kaçracak deilim. Sadece gidin görün derim.


Sonuçta yln olmazsa olmazlarna aday, keyifli, heyecan verici, 2,5 saat boyunca kahkahalarla izlenen müthi elenceli bir Frtna bu. Eminim topluluun dier iki Shakespeare oyunu gibi yllarca repertuarlarnda kalacak. Ekim biletleri tükendi. Tiyatro Festivalinde ve kasmdan itibaren Moda Sahnesinde. Kaçrmayn. yi seyirler.


 


Twitter: